Tổng Biên tập: LÊ XUÂN SƠN
Địa chỉ: 15 Hồ Xuân Hương, Hà Nội – Điện thoại: (84-4)39431250 /(84-4)39434341 – Fax: (84-4) 39430693
– Email: online@tienphong.vn
GPXB số 449/GP-BC cấp ngày 18/10/2004. CQCQ: Báo Tiền Phong, Cơ quan Trung ương
của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh
Rủi ro do nợ xấu, những vụ việc mất vốn do "ủy thác đầu tư" vừa qua trên thị trường ngân hàng, đã đặt ra yêu cầu cần tách bạch hoạt động "ngân hàng đầu tư" ra khỏi "ngân hàng thương mại".
Đó là nhận xét của chuyên gia Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách tài chính tiền tệ quốc gia khi đánh giá về những rủi ro do ngân hàng thương mại lấy tiền gửi đi đầu tư rủi ro ở một số lĩnh vực mạo hiểm vừa qua mà tất cả đều do sự lẫn lộn giữa mô hình hoạt động của "ngân hàng thương mại" và "ngân hàng đầu tư".
Lẫn lộn chức năng
Gần đây, cụm từ "ngân hàng đa năng, hiện đại", "tập đoàn tài chính đa năng, hiện đại" xuất hiện khắp nơi. Những ngân hàng thương mại lớn của nhà nước sau khi bán cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) và một số ngân hàng thương mại cổ phần lớn tự cho mình như vậy đã đành, một bộ phận không nhỏ từ các ngân hàng nông thôn chuyển đổi lên thành thị cũng tự khoác cho mình chiếc áo đó.
Bởi thế, trong phần lớn của dăm chục ngân hàng nội hiện nay, đều bao hàm hoạt động ở 3 lĩnh vực chính: "ngân hàng thương mại", kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh chứng khoán.
Chuyên gia Lê Xuân Nghĩa nói: "Vừa rồi, nhiều ngân hàng thương mại đã vác tiền gửi của dân để ủy thác đầu tư, tức đã lấn sân sang hoạt động của ngân hàng đầu tư. Đây là hiện tượng nguy hiểm cần phải loại bỏ".
Theo ông, đã là tiền gửi của dân khi cho vay thì được Chính phủ bảo hiểm khi rủi ro nhưng khi các ngân hàng thương mại sử dụng chúng để đầu tư vào các lĩnh vực rủi ro, cũng được hưởng chính sách bảo hiểm của Nhà nước là điều vô lý.
Chưa kể, đã đầu tư ở những lĩnh vực mạo hiểm như bất động sản, chứng khoán thì hậu quả rất nặng nề. Lý do bởi cho vay dự án sản xuất kinh doanh thì tạo ra giá trị tăng trưởng thực chất cho nền kinh tế nhưng với chứng khoán và bất động sản thì ngược lại. Chưa kể rằng, rủi ro từ thị trường bất động sản, chứng khoán có thể tiêu tan cả nghìn tỷ đồng ở mỗi ngân hàng là chuyện hết sức bình thường và thực tế vừa qua đã chứng minh điều đó.
Gần đây nhất, trước chỉ số tăng trưởng huy động tới trên 11% nhưng tăng trưởng tín dụng chỉ 2,35%, nhiều ngân hàng thương mại lại tiếp tục sử dụng sản phẩm "ủy thác đầu tư" dưới nhiều hình thức khác nhau.
Đã có băn khoăn rằng, tại sao tín dụng bị tắc nghẽn mà ngân hàng vẫn huy động, nhưng thực tế nếu không huy động thì ngân hàng sẽ mất thị phần, mất khách hàng. Họ buộc phải huy động và chấp nhận áp lực lỗ vì chi phí lãi suất tiền gửi và duy trì hoạt động để tìm cách tính tiếp mà "ủy thác đầu tư" được coi là một trong những lối thoát.
Đây là những hình thức kinh doanh mà luật không cấm, chỉ ghi một câu chung chung là "cần phải có quy định của Ngân hàng Nhà nước" trong khi Luật Các Tổ chức tín dụng 2010 vẫn chưa có thông tư hướng dẫn thực hiện một cách cụ thể. Tất nhiên, hiện ngân hàng thực hiện việc này đã rất "khôn" khi cử các nhân viên đưa tiền đi đầu tư nhưng không bao giờ để họ cầm tiền mặt mà chuyển tiền qua tài khoản đích đến, tránh trường hợp nhân viên cuỗm tiền ngân hàng rồi "lặn mất tăm".
Cần tách bạch chức năng
Phân tích mô hình "ngân hàng đầu tư" và "ngân hàng thương mại" trong cùng một tập đoàn tài chính đa năng, Phó tổng giám đốc một ngân hàng thương mại Nhà nước phân tích, sau khủng hoảng kinh tế thế giới 1933, Mỹ đã tách bạch hoàn toàn mô hình hoạt động của "ngân hàng đầu tư" khỏi các ngân hàng thương mại.
Theo đó, "ngân hàng đầu tư" chỉ được phép môi giới chứng khoán, hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn thông qua phát hành chứng khoán và thực hiện các dịch vụ liên quan đến hoạt động đó bên cạnh chức năng thu xếp vốn, tư vấn tài chính cho doanh nghiệp trong quá trình mua bán sáp nhập (MA).
Và, "ngân hàng đầu tư" chỉ huy động vốn dưới dạng cổ phần, phát hành chứng khoán và không được phép huy động vốn dưới dạng tài khoản tiền gửi từ dân cư và tổ chức kinh tế.
Ngược lại, ngân hàng thương mại là định chế trung gian tài chính huy động vốn dưới dạng tài khoản tiền gửi từ dân cư, tổ chức kinh tế và cho vay mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội cùng các dịch vụ tài chính ngân hàng khác không có trong chức năng của "ngân hàng đầu tư".
Tuy nhiên, sau 2008, khi mà cơn bão tài chính quét qua nước Mỹ, 5 "anh tài" một thời dưới mô hình "ngân hàng đầu tư" của Phố Wall như Goldman Sachs, Merill Lynch, Morgan Stanley, Bear Stearns, Lehman Brothers chỉ còn lại Goldman Sachs và Morgan Stanley.
Khi Bank of America mua lại Merill Lynch thì ngân hàng này vừa có mảng ngân hàng thương mại là Bank of America, vừa có hoạt động môi giới, thu xếp vốn của ngân hàng đầu tư do Merill Lynch đảm trách.
Còn JPMorgan Chase sau khi mua lại Bear Stearns cũng trở thành tập đoàn tài chính cũng có cấu trúc tương tự.
Nhưng, mô hình hoạt động của các tập đoàn này cũng để lại nhiều lo lắng cho Chính phủ Mỹ và họ đã đưa ra các điều kiện ngặt nghèo để hạn chế sự bành trướng và đánh bóng tên tuổi quá mức mà trường hợp Morgan Stanley khi cơ cấu lại tài chính phải vay nợ của Chính phủ là một ví dụ.
Vì vậy, ông Lê Xuân Nghĩa cho rằng, mặc dù các ngân hàng thương mại Việt Nam đều bao hàm 3 chức năng chính của tập đoàn tài chính là kinh doanh ngân hàng thương mại, chứng khoán, bảo hiểm và đã có các bộ luật riêng rẽ điều chỉnh từng hành vi hoạt động nhưng về lâu dài là phải tách bạch chức năng "ngân hàng đầu tư" ra khỏi hoạt động của ngân hàng thương mại.
Điều này không phải không có lý, khi mà cũng vì thiếu sự rạch ròi mang tính cấm đoán mà đã có trường hợp ngân hàng cho vay doanh nghiệp nhưng khi doanh nghiệp gặp rủi ro đã chuyển toàn bộ gói tín dụng đó thành phần vốn góp, khiến cho quá trình sáp nhập của ngân hàng này gặp rất nhiều phiền phức.
Hoặc trên thị trường vừa qua, nhiều ngân hàng thương mại như Maritimebank, Tienphongbank, ACB… đã "dính" phải cú lừa của Huỳnh Thị Huyền Như lên tới gần 5.000 tỷ đồng vào bất động sản, chứng khoán dưới hình thức "ủy thác đầu tư" là một ví dụ.
(Theo VnEconomy)
Chê ưu đãi?
Các doanh nghiệp xây dựng cho biết, chi phí cho mỗi m2 nhà ở tại các khu đô thị mới gồm: Tiền bồi thường giải phóng mặt bằng; tiền đầu tư hạ tầng, và tiền xây nhà. Thêm vào đó là các chi phí như tư vấn thiết kế, giám sát dự án… chiếm khoảng 2 – 3% giá trị công trình; cộng với lãi định mức 10% theo quy định của Nhà nước đối với loại nhà này. Phân tích này là cơ sở để các chủ đầu tư NTNT trên địa bàn Hà Nội hiện chào giá 10 – 13 triệu đồng/m2, theo họ là hợp lý, và không thể thấp hơn.
Thế nhưng, cũng có nhiều ý kiến cho rằng, mức giá chào bán NTNT 10 – 13 triệu đồng/m2 như vậy là chưa thỏa đáng.
Theo Quyết định 67/2009/QĐ – TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 24/4/2009 về một số cơ chế chính sách ưu đãi, khuyến khích phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp (TNT) ở khu vực đô thị, doanh nghiệp (DN) xây dựng khi tham gia phát triển nhà thu nhập thấp (NTNT) được hưởng các khoản ưu đãi miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trong phạm vi dự án xây NTNT; áp thuế giá trị gia tăng bằng 0%; được miễn thuế thu nhập DN trong 4 năm từ khi có thu nhập chịu thuế, và giảm 50% trong 5 năm tiếp theo và áp dụng thuế suất 10% trong suốt thời gian hoạt động. DN còn được vay vốn tín dụng ưu đãi hoặc bù lãi suất theo quy định; vay từ Quỹ phát triển nhà ở của địa phương và các nguồn vốn vay ưu đãi khác và được UBND cấp tỉnh xem xét, hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ lãi vay (tùy theo khả năng ngân sách của từng địa phương).
Chính phủ còn giao cho Bộ Xây dựng và cơ quan chức năng của ngành Xây dựng cung cấp miễn phí các thiết kế mẫu, thiết kế điển hình về nhà ở cũng như các tiến bộ khoa học kỹ thuật về thi công, xây lắp nhằm giảm giá thành xây dựng công trình… Chưa hết, Chính phủ còn đảm bảo tỷ suất lợi nhuận là 10% cho DN khi xây NTNT.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam cho rằng, Chính phủ đã "cho" DN hết mức những gì có thể. Thế nhưng, trái với kỳ vọng của chính sách, phần lớn DN chê lợi nhuận thấp và không muốn làm NTNT.
Một vài DN xây dựng có vốn Nhà nước như Tổng Công ty Viglacera và Tổng Công ty phát triển nhà và đô thị – HUD (Bộ Xây dựng), Tổng Công ty phát triển nhà Hà Nội, Công ty Vinaconex Xuân Mai… có làm thì giá NTNT lên đến 11 – 13 triệu đồng/m2.
Và giải pháp
Tại khoản 2, Điều 3 của Quyết định 67/2009/QĐ- TTg quy định: "Chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại có quy mô từ 10 ha trở lên và dự án khu đô thị mới trên địa bàn, phải dành tối thiểu là 20% diện tích đất ở của dự án đó để đầu tư xây dựng NTNT".
Theo các chuyên gia Tổng hội Xây dựng Việt Nam, nếu hiểu đúng bản chất thì khi một khu đô thị được phê duyệt, 20% diện tích đất trong khu đô thị đó là thuộc quyền của TNT. Và chính quyền địa phương có nhiệm vụ quản lý, sử dụng và phát triển quỹ đất này đúng mục đích, hiệu quả. Điều này cũng được Thủ tướng Chính phủ quy định rõ về tổ chức thực hiện tại Điều 10, Quyết định 67.
Tuy nhiên, đáng tiếc là trên thực tế, việc chủ đầu tư xây NTNT ấn định mức giá thành cao làm ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của người TNT.
Chuyên gia BĐS Đặng Hùng Võ cho rằng, Điều 3 về Quỹ đất dành để xây NTNT tại Quyết định 67 có ghi rõ: "Trường hợp chủ đầu tư dự án không thực hiện, thì UBND cấp tỉnh giao cho nhà đầu tư khác đầu tư xây dựng NTNT để cho thuê hoặc thuê mua". Như vậy, không phải cứ chủ đầu tư đô thị là nghiễm nhiên được làm chủ đầu tư dự án NTNT.
Theo ông Đặng Hùng Võ, công nghệ xây dựng hiện nay có thể làm ra NTNT chỉ với giá dưới 8 triệu đồng/m2 thì tại sao không có giải pháp mà lại vẫn để các chủ đầu tư các khu đô thị Sài Đồng, Đặng Xá, Kiến Hưng xây là NTNT với giá 11 – 13 triệu đồng/m2.
Có ý kiến cho rằng, để có NTNT giá rẻ, nên tổ chức đấu thầu để lựa chọn nhà thầu xây NTNT. Nhà thầu nào có giải pháp công nghệ tiên tiến, giá thành giảm mà chất lượng nhà vẫn đảm bảo tốt thì trúng thầu.
Giải pháp này nếu được triển khai sẽ mang lại ý nghĩa là quỹ đất 20% được sử dụng hiệu quả, đó giải quyết tốt vấn đề cải thiện chỗ ở cho người TNT; qua đấu thầu cạnh tranh, giá NTNT sẽ giảm, tạo điều kiện cho người có nhu cầu có cơ hội mua được nhà giá phù hợp; khi cơ chế này được đưa vào, tự các chủ đầu tư khu đô thị phải nghiên cứu, ứng dụng công nghệ xây dựng mới để cạnh tranh với thị trường.
Theo ý kiến này thì việc triển khai cách làm trên không khó, vì hành lang pháp lý đã có đủ. Vấn đề là quyết tâm của chính trong nỗ lực tạo quỹ nhà ở cho TNT thấp trên địa bàn.
Theo chuyên gia BĐS Đặng Hùng Võ, với giá đất sạch 4 triệu đồng/m2 (gồm 1 triệu đồng/m2 tiền bồi thường GPMB, 2,5 triệu đồng/m2 đầu tư hạ tầng và chi phí tư vấn, khảo sát, thiết kế dự án…), nếu chia cho NTNT xây 6 tầng, giá đất chưa đến 700.000 đồng/m2, còn nếu xây nhà 20 tầng, giá đất chỉ có 200.000 đồng/m2. Hơn nữa, tại khoản a, mục 1, Điều 5 Quyết định 67/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về ban hành một số cơ chế chính sách phát triển NTNT quy định rõ "Chủ đầu tư được miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trong phạm vi dự án". Điều này có nghĩa rằng, trong phạm vi quỹ đất để xây NTNT, chủ đầu tư không mất chi phí nào trong việc tạo ra đất sạch.
Theo TS Phạm Sĩ Liêm, Phó chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam, với các chi phí hiện nay, cộng với việc áp dụng công nghệ xây dựng tiên tiến nhất, giá NTNT ở Hà Nội có thể làm được ở mức 7 triệu đồng/m2 với chung cư cao tầng, có thang máy, và 4 triệu đồng/m2 với chung cư 6 tầng, không thang máy. "Với giá thành xây dựng nêu trên và diện tích căn hộ TNT là 30m2 sẽ có giá từ 120 triệu đồng (chung cư 6 tầng) và 210 triệu đồng/căn (chung cư 20 tầng), phù hợp với khả năng chi trả của người TNT.
Kiểm tra các dự án bất động sản trên toàn quốc
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam cho biết, từ tháng 10/2012, Đoàn kiểm tra liên ngành Bộ Xây dựng, Bộ Tài Chính, Văn phòng chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, sẽ tiến hành kiểm tra việc thực hiện các giải pháp tăng cường quản lý thị trường bất động sản (BĐS) trên toàn quốc theo Chỉ thị số 2196 của Thủ tướng Chính phủ.
Dự kiến, việc kiểm tra sẽ tập trung rà soát lại các dự án BĐS đang triển khai; rà soát các dự án đã giao nhưng chậm triển khai… tại hơn 10 tỉnh, thành phố, nơi tập trung phát triển nhiều các dự án BĐS.
Qua đó, phân loại các dự án nhà ở tiếp tục được triển khai, các dự án cần tạm dừng, hoặc điều chỉnh lại cơ cấu, loại hình phù hợp với nhu cầu của thị trường, cũng như kế hoạch phát triển nhà ở của từng địa phương.
Hiện cán cân cung cầu trên thị trường BĐS đang mất cân bằng về quy mô và loại hình. Theo Thứ trưởng Nguyễn Trần Nam, các chủ đầu tư dồn lực quá lớn cho phân khúc nhà ở cao cấp. Cùng đó, việc cấp phép phát triển dự án tại nhiều địa phương thiếu căn cứ vào nhu cầu của thị trường, thậm chí dự án quy mô lớn nhưng lại chưa có hạ tầng kỹ thuật và xã hội…
Đây là nguyên nhân tạo nên những khu nhà ở bỏ hoang, lãng phí đất đai và nguồn lực của xã hội. Bên cạnh đó, nhiều dự án phân lô bán nền huy động vốn tràn lan tạo đã nên nguồn cung ảo tăng vọt, gây nhiễu và khiến thị trường phát triển thiếu lành mạnh.
Đấu giá đất "vàng", có giữ được nhà cổ?
TT – Trong những khu đất "vàng" tại TP Vũng Tàu mà UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đề xuất bán đấu giá có gần chục căn nhà cổ trên dưới 100 tuổi – đều có giá trị về kiến trúc, mang dấu ấn lịch sử của TP Vũng Tàu.
Có ý kiến quan ngại, lo lắng những căn nhà cổ này có nguy cơ bị đập bỏ.
Bán đấu giá các khu đất "vàng" ở Vũng Tàu
Tòa nhà hiện là trụ sở của Ban chỉ huy quân sự phường 1, UBMTTQ phường 1 (TP Vũng Tàu) được xây dựng từ năm 1913 – Ảnh: Đông Hà
Trong bốn khu đất mà UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu xin ý kiến thường trực Tỉnh ủy cho bán đấu giá, có khu đất hiện đang là trụ sở làm việc của lãnh đạo UBND TP Vũng Tàu, UBND P.1, Công an P.1, Ban chỉ huy quân sự P.1, thư viện tỉnh và Công ty Vũng Tàu Ship. Những trụ sở này là căn nhà một trệt, một lầu được xây dựng vào năm 1912 và 1913 với lối kiến trúc đặc trưng kiểu Pháp. Khu này nằm ở mặt tiền hai con đường Trần Hưng Đạo và Lý Thường Kiệt, nằm ở trung tâm TP Vũng Tàu, gần Bãi Trước, có vị trí đắc địa.
Dấu tích lịch sử tiêu biểu
Theo quy hoạch, khu đất có trụ sở các cơ quan trên là đất dành cho trụ sở hành chính. Nhưng để tăng khả năng sinh lợi, chủ trương của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu sẽ điều chỉnh quy hoạch cục bộ các khu đất được đề xuất bán đấu giá này thành đất dành cho thương mại, dịch vụ: cao ốc văn phòng, căn hộ du lịch cao cấp, trung tâm thương mại, tài chính, ngân hàng…
Sau khi biết chủ trương bán đấu giá khu đất "vàng", một số ý kiến không đồng tình, đề nghị giữ lại những căn nhà nói trên. Hội Khoa học lịch sử tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã có công văn gửi thường trực Tỉnh ủy, HĐND tỉnh khẳng định những công trình trên là dấu tích lịch sử tiêu biểu về kiến trúc cổ. Việc bảo tồn và phát huy các di tích lịch sử, văn hóa tại TP Vũng Tàu rất cần thiết, một mặt phục vụ giáo dục truyền thống, mặt khác phục vụ nhu cầu thưởng thức văn hóa, lịch sử trong bối cảnh đô thị hóa ồ ạt hiện nay.
Cũng theo Hội Khoa học lịch sử tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, nếu bán đấu giá khu đất có những căn nhà đã tồn tại trăm năm nay thì đó thật sự là "điều tiếc nuối của những người làm công tác văn hóa, lịch sử". Do đó, Hội Khoa học lịch sử "thiết tha đề nghị" xem xét lại chủ trương bán đấu giá hoặc phá bỏ những căn nhà trên, đồng thời có chủ trương nghiên cứu những kiến trúc cổ để có phương án bảo vệ thích hợp.
Ông Phạm Chí Thân, giám đốc Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, cũng đồng tình với quan điểm của Hội Khoa học lịch sử. Theo ông Thân, việc bán đấu giá đất để phát triển kinh tế – xã hội cũng cần, nhưng có những công trình kiến trúc đã 100 năm cần thiết phải giữ lại bởi đây là minh chứng cho công sức, quá trình lao động của người Việt, là đánh dấu sự ra đời của đô thị Vũng Tàu từ năm 1895. "Nếu có bán đấu giá thì buộc người mua phải giữ lại những căn nhà này" – ông Thân đề xuất.
Xem xét giá trị nhà cổ
Ông Nguyễn Hữu Mạnh, chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, cho rằng nếu đã bán đấu giá cũng có nghĩa giao đất cho doanh nghiệp trúng đấu giá và tự hiểu doanh nghiệp thì không thể để lại những căn nhà này mà họ sẽ đập bỏ đi để làm những công trình sinh lợi cao như nhà ở, chung cư, văn phòng cho thuê. Mặt khác, nếu không thay đổi quy hoạch sẽ không có doanh nghiệp nào mua. "Tuy những công trình trên chưa phải là di sản kiến trúc cần được bảo vệ, bảo tồn nhưng nó mang dấu ấn lịch sử về văn hóa, kinh tế, xã hội của một thời kỳ" – ông Mạnh cho biết. Theo ông Mạnh, để có cơ sở khoa học, đánh giá một cách đúng đắn về giá trị công trình, cần phải có nghiên cứu, điều tra và cần thiết phải lập quy hoạch phân khu để từ đó biết được giá trị của công trình, mới xác định cái nào đập bỏ, cái nào giữ lại.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Lập – giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, cho biết tất cả chỉ mới là đề xuất, phải chờ chủ trương của thường trực Tỉnh ủy mới quyết định bán cái gì, để lại cái gì.
Theo khẳng định của nhiều người, những tòa nhà trên vẫn chưa xuống cấp và còn sử dụng rất tốt dù đã 100 tuổi. Ông Đỗ Quốc Hùng, nguyên phó chủ tịch UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, nguyên bí thư Thành ủy Vũng Tàu, khẳng định những công trình kiến trúc trên là vô giá và nhận định nếu bán đấu giá, doanh nghiệp sẽ đập bỏ. Nếu không còn những căn nhà này, Vũng Tàu sẽ không còn nét đặc trưng trong khi ở một số tỉnh như Tiền Giang lại khôi phục, tôn tạo, giữ gìn nhà cổ để phục vụ du lịch, văn hóa.
"Bán đấu giá tuy có tiền nhưng chúng ta lại mất đi những công trình kiến trúc cổ xưa. Con cháu đời sau sẽ không thấy được dấu ấn của thời kỳ thuộc Pháp. Quan điểm của tôi là nên giữ lại những căn nhà này, mời những người am hiểu về kiến trúc, văn hóa để xác định lại giá trị của căn nhà, rồi lên kế hoạch làm gì, sử dụng vào việc gì" – ông Hùng nói.
ĐÔNG HÀ
Rủi ro do nợ xấu, những vụ việc mất vốn do "ủy thác đầu tư" vừa qua trên thị trường ngân hàng, đã đặt ra yêu cầu cần tách bạch hoạt động "ngân hàng đầu tư" ra khỏi "ngân hàng thương mại".
Đó là nhận xét của chuyên gia Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách tài chính tiền tệ quốc gia khi đánh giá về những rủi ro do ngân hàng thương mại lấy tiền gửi đi đầu tư rủi ro ở một số lĩnh vực mạo hiểm vừa qua mà tất cả đều do sự lẫn lộn giữa mô hình hoạt động của "ngân hàng thương mại" và "ngân hàng đầu tư".
Lẫn lộn chức năng
Gần đây, cụm từ "ngân hàng đa năng, hiện đại", "tập đoàn tài chính đa năng, hiện đại" xuất hiện khắp nơi. Những ngân hàng thương mại lớn của nhà nước sau khi bán cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) và một số ngân hàng thương mại cổ phần lớn tự cho mình như vậy đã đành, một bộ phận không nhỏ từ các ngân hàng nông thôn chuyển đổi lên thành thị cũng tự khoác cho mình chiếc áo đó.
Bởi thế, trong phần lớn của dăm chục ngân hàng nội hiện nay, đều bao hàm hoạt động ở 3 lĩnh vực chính: "ngân hàng thương mại", kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh chứng khoán.
Chuyên gia Lê Xuân Nghĩa nói: "Vừa rồi, nhiều ngân hàng thương mại đã vác tiền gửi của dân để ủy thác đầu tư, tức đã lấn sân sang hoạt động của ngân hàng đầu tư. Đây là hiện tượng nguy hiểm cần phải loại bỏ".
Theo ông, đã là tiền gửi của dân khi cho vay thì được Chính phủ bảo hiểm khi rủi ro nhưng khi các ngân hàng thương mại sử dụng chúng để đầu tư vào các lĩnh vực rủi ro, cũng được hưởng chính sách bảo hiểm của Nhà nước là điều vô lý.
Chưa kể, đã đầu tư ở những lĩnh vực mạo hiểm như bất động sản, chứng khoán thì hậu quả rất nặng nề. Lý do bởi cho vay dự án sản xuất kinh doanh thì tạo ra giá trị tăng trưởng thực chất cho nền kinh tế nhưng với chứng khoán và bất động sản thì ngược lại. Chưa kể rằng, rủi ro từ thị trường bất động sản, chứng khoán có thể tiêu tan cả nghìn tỷ đồng ở mỗi ngân hàng là chuyện hết sức bình thường và thực tế vừa qua đã chứng minh điều đó.
Gần đây nhất, trước chỉ số tăng trưởng huy động tới trên 11% nhưng tăng trưởng tín dụng chỉ 2,35%, nhiều ngân hàng thương mại lại tiếp tục sử dụng sản phẩm "ủy thác đầu tư" dưới nhiều hình thức khác nhau.
Đã có băn khoăn rằng, tại sao tín dụng bị tắc nghẽn mà ngân hàng vẫn huy động, nhưng thực tế nếu không huy động thì ngân hàng sẽ mất thị phần, mất khách hàng. Họ buộc phải huy động và chấp nhận áp lực lỗ vì chi phí lãi suất tiền gửi và duy trì hoạt động để tìm cách tính tiếp mà "ủy thác đầu tư" được coi là một trong những lối thoát.
Đây là những hình thức kinh doanh mà luật không cấm, chỉ ghi một câu chung chung là "cần phải có quy định của Ngân hàng Nhà nước" trong khi Luật Các Tổ chức tín dụng 2010 vẫn chưa có thông tư hướng dẫn thực hiện một cách cụ thể. Tất nhiên, hiện ngân hàng thực hiện việc này đã rất "khôn" khi cử các nhân viên đưa tiền đi đầu tư nhưng không bao giờ để họ cầm tiền mặt mà chuyển tiền qua tài khoản đích đến, tránh trường hợp nhân viên cuỗm tiền ngân hàng rồi "lặn mất tăm".
Cần tách bạch chức năng
Phân tích mô hình "ngân hàng đầu tư" và "ngân hàng thương mại" trong cùng một tập đoàn tài chính đa năng, Phó tổng giám đốc một ngân hàng thương mại Nhà nước phân tích, sau khủng hoảng kinh tế thế giới 1933, Mỹ đã tách bạch hoàn toàn mô hình hoạt động của "ngân hàng đầu tư" khỏi các ngân hàng thương mại. Theo đó, "ngân hàng đầu tư" chỉ được phép môi giới chứng khoán, hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn thông qua phát hành chứng khoán và thực hiện các dịch vụ liên quan đến hoạt động đó bên cạnh chức năng thu xếp vốn, tư vấn tài chính cho doanh nghiệp trong quá trình mua bán sáp nhập (MA).
Và, "ngân hàng đầu tư" chỉ huy động vốn dưới dạng cổ phần, phát hành chứng khoán và không được phép huy động vốn dưới dạng tài khoản tiền gửi từ dân cư và tổ chức kinh tế.
Ngược lại, ngân hàng thương mại là định chế trung gian tài chính huy động vốn dưới dạng tài khoản tiền gửi từ dân cư, tổ chức kinh tế và cho vay mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội cùng các dịch vụ tài chính ngân hàng khác không có trong chức năng của "ngân hàng đầu tư".
Tuy nhiên, sau 2008, khi mà cơn bão tài chính quét qua nước Mỹ, 5 "anh tài" một thời dưới mô hình "ngân hàng đầu tư" của Phố Wall như Goldman Sachs, Merill Lynch, Morgan Stanley, Bear Stearns, Lehman Brothers chỉ còn lại Goldman Sachs và Morgan Stanley.
Khi Bank of America mua lại Merill Lynch thì ngân hàng này vừa có mảng ngân hàng thương mại là Bank of America, vừa có hoạt động môi giới, thu xếp vốn của ngân hàng đầu tư do Merill Lynch đảm trách.
Còn JPMorgan Chase sau khi mua lại Bear Stearns cũng trở thành tập đoàn tài chính cũng có cấu trúc tương tự.
Nhưng, mô hình hoạt động của các tập đoàn này cũng để lại nhiều lo lắng cho Chính phủ Mỹ và họ đã đưa ra các điều kiện ngặt nghèo để hạn chế sự bành trướng và đánh bóng tên tuổi quá mức mà trường hợp Morgan Stanley khi cơ cấu lại tài chính phải vay nợ của Chính phủ là một ví dụ.
Vì vậy, ông Lê Xuân Nghĩa cho rằng, mặc dù các ngân hàng thương mại Việt Nam đều bao hàm 3 chức năng chính của tập đoàn tài chính là kinh doanh ngân hàng thương mại, chứng khoán, bảo hiểm và đã có các bộ luật riêng rẽ điều chỉnh từng hành vi hoạt động nhưng về lâu dài là phải tách bạch chức năng "ngân hàng đầu tư" ra khỏi hoạt động của ngân hàng thương mại.
Điều này không phải không có lý, khi mà cũng vì thiếu sự rạch ròi mang tính cấm đoán mà đã có trường hợp ngân hàng cho vay doanh nghiệp nhưng khi doanh nghiệp gặp rủi ro đã chuyển toàn bộ gói tín dụng đó thành phần vốn góp, khiến cho quá trình sáp nhập của ngân hàng này gặp rất nhiều phiền phức.
Hoặc trên thị trường vừa qua, nhiều ngân hàng thương mại như Maritimebank, Tienphongbank, ACB… đã "dính" phải cú lừa của Huỳnh Thị Huyền Như lên tới gần 5.000 tỷ đồng vào bất động sản, chứng khoán dưới hình thức "ủy thác đầu tư" là một ví dụ.
Bất động sản đối diện với nhiều rủi ro như nguồn vốn hạn chế, nhu cầu thấp – Ảnh: Đ.Sơn
Bất động sản còn giảm giá
Theo chuyên gia kinh tế Đinh Thế Hiển, triển vọng tăng trưởng cuối năm 2012 đối với ngành bất động sản vẫn chưa có. Thị trường đang trải qua giai đoạn khó khăn nhất từ trước đến nay. Giá địa ốc tiếp tục giảm trong nhiều phân khúc, sẽ không có nhiều cơ hội đầu tư kiếm lời trong năm nay khi hầu hết thông tin đều cho thấy thị trường có thể khó khăn kéo dài sang năm 2013.
Lạc quan hơn, ông Stephen Wyatt, Tổng giám đốc của Knight Frank Việt Nam, cho rằng hiện nay với sự quản lý chặt chẽ trong kinh doanh vàng, xu hướng giảm lãi suất tiền gửi và lợi nhuận thu được ngày càng "bấp bênh" từ thị trường chứng khoán khiến nhà đầu tư chuyển hướng vào thị trường bất động sản.
Theo ông Hoàng Anh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty Tấc Đất Tấc Vàng, mặc dù thị trường gặp nhiều khó khăn nhưng phân khúc đất nền giá rẻ vùng ven, căn hộ giá thấp vẫn bán được, nhất là những dự án đã xong phần hạ tầng, chuẩn bị giao căn hộ và đặc biệt là có chính sách bán hàng tốt. Đây là cơ hội cho những nhà đầu tư có tiền nhàn rỗi, mua để dành thì cơ hội là khả năng sinh lời khi nền kinh tế hồi phục.
Tuy nhiên, TS Nguyễn Văn Thuận – Trưởng khoa Tài chính – Ngân hàng (Trường ĐH Mở TP.HCM), nhận xét: Tâm lý nhà đầu tư khá bất an vì không biết đâu là giá trị thật của bất động sản khi nhiều dự án tiếp tục giảm giá. Đó là chưa kể những dự án dang dở, các dự án đất nền chưa hoàn thành hạ tầng cơ sở, chưa giao sổ đỏ càng khó giao dịch trên thị trường thứ cấp cũng góp phần làm hạn chế cơ hội đầu tư trên thị trường này.
Vàng rủi ro
"Chứng khoán có nhiều cơ hội thu lời cao nhất sau 6 tháng nắm giữ khi chỉ số VN-Index hiện đang dao động ở mức thấp. Kênh tiền gửi kỳ hạn 1 năm với mức lãi suất 11 – 12% khá tốt so với mức an toàn. Vàng chỉ thích hợp với nhà đầu tư lướt sóng chấp nhận rủi ro hoặc người chấp nhận bảo toàn vốn bằng vàng. Địa ốc chưa thích hợp với người tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn dưới 1 năm. Tuy nhiên, với giá căn hộ giảm mạnh, đã xuất hiện cơ hội mua nhà cho thuê có suất sinh lời tốt hơn gửi USD".
Tiến sĩ Đinh Thế Hiển
Vàng là kênh đầu tư được nhiều người lựa chọn do tính thanh khoản vượt trội. Quan trọng hơn là nhiều tổ chức, chuyên gia nước ngoài dự báo giá vàng từ nay cho đến cuối năm 2012 và sang năm 2013 sẽ còn tiếp tục tăng. Nhưng theo TS Lê Thẩm Dương, Trưởng khoa Quản trị kinh doanh – Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM, đầu tư vào vàng trong bối cảnh này là quá mạo hiểm khi giá vàng trong nước đã tăng cao và luôn có sự chênh lệch từ 2-3 triệu đồng so với giá vàng thế giới. Giá vàng ngoài nước thì biến động khó lường và không ai có thể dự báo nổi. TS Thuận cũng đồng ý rằng việc mua vàng lúc này là gánh rủi ro quá cao.
Ông Trần Thanh Hải – Tổng giám đốc Công ty CP đầu tư và kinh doanh vàng Việt Nam (VGB) – phân tích: Cả thế giới đang ngập lụt trong tiền khi chính phủ nhiều nước tung tiền ra kích thích kinh tế nên giá vàng sẽ không tăng mạnh. Dự báo, trong năm 2012, giá vàng sẽ ở khoảng 1.820 – 1.924 USD/ounce.
Ngoài sự ảnh hưởng từ giá vàng thế giới, sắp tới Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có chính sách tăng nguồn cung vàng trên thị trường thì giá vàng trong nước sẽ được điều chỉnh giảm, bất chấp giá thế giới tăng. Theo ông Trần Thanh Hải, người dân có tiền nhàn rỗi có thể mua vàng kiếm lời. Riêng đối với nhà đầu tư lướt sóng thì sẽ đối mặt nhiều rủi ro.
Sự ổn định của tỷ giá đã khiến đầu tư vào USD trở nên mờ nhạt trong năm qua. Đầu năm 2012, NHNN đưa ra thông điệp tỷ giá biến động khoảng 2% nhưng với nhu cầu USD trên thị trường hiện nay không căng thẳng, nguồn dự trữ ngoại hối tăng và đã vượt 20 tỉ USD…, khả năng tăng giá của USD đến cuối năm là không cao. Nhiều người nắm giữ USD đã chuyển đổi sang tiền đồng gửi tiết kiệm.
Bảo toàn vốn là quan trọng
Tính đến hết tháng 8.2012, chỉ số giá trên thu nhập cổ phiếu (PE) xoay quanh mức 11 – 12x, cao hơn so với mức PE gần 9x của cuối năm 2011. Điều này cho thấy giá cổ phiếu đã tăng mạnh so với đầu năm. Theo TS Đinh Thế Hiển, có thể trong tháng 10, việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công và tín dụng gia tăng có tác động tích cực đến nền kinh tế nói chung và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sẽ tốt hơn. Vì vậy có khả năng nhiều cổ phiếu tăng trở lại. Tuy nhiên, nguồn vốn mới vào thị trường này vẫn chưa mạnh nên sự tăng trưởng khó kéo dài. Chứng khoán cũng chưa phải là kênh đầu tư có khả năng sinh lời ổn định.
Theo các chuyên gia, khi kinh tế còn nhiều bất ổn thì người dân nên tính đến chuyện bảo toàn vốn hơn là tìm kiếm kênh đầu tư có lợi nhuận cao. TS Nguyễn Văn Thuận phân tích: Với lãi suất gửi tiết kiệm ngắn hạn 9%/năm và nếu kỳ hạn từ 12 tháng trở lên có mức lãi suất 11 – 12%/năm thì nhiều người sẽ chọn kênh gửi ngân hàng. Bởi mức lãi suất này nếu so với lạm phát kỳ vọng cả năm nay là 7%/năm thì sẽ đủ để bù vào mức trượt giá của tiền đồng. Đồng quan điểm trên, TS Lê Thẩm Dương cho rằng sau khi cân đối giữa rủi ro và lợi nhuận thì việc gửi tiết kiệm hiện nay vẫn là tốt nhất. Với tuyên bố giữ ổn định tỷ giá ngoại tệ thì sẽ khó có chuyện NHNN giảm thêm lãi suất huy động.
Còn theo một chuyên gia tài chính tại TP.HCM, đứng trên góc độ nhà đầu tư nhỏ lẻ với số tiền dưới 500 triệu đồng, ông cho rằng cũng nên lựa chọn việc duy trì tiền mặt. Với số tiền trên 500 triệu đồng thì có thể tạm thời chia ra từ 2-3 kênh, tránh trường hợp "bỏ cả trứng vào một giỏ".
M.Phương - T.Xuân – Đ.Sơn
Lối hẹp cho các kênh đầu tư
Chọn kênh đầu tư 2012: Tiền mặt lên ngôi
Bối rối chọn kênh đầu tư
Băn khoăn kênh đầu tư
"Thời gian tới, chủ đầu tư dự án và UBND các quận – huyện trước khi thực hiện dự án thu hồi đất phải nghiêm túc thực hiện công tác điều tra xã hội học, khảo sát tình hình kinh tế – xã hội và nguyện vọng của người dân để xây dựng bộ dữ liệu phục vụ công tác bồi thường và xác định nhu cầu tái định cư (TĐC) cũng như công tác quản lý sau di dời". Đó là kiến nghị của Sở Xây dựng TPHCM với UBND TPHCM trong công tác giải quyết TĐC trên địa bàn TPHCM thời gian tới.
Sở Xây dựng TPHCM cho biết, trong giai đoạn năm 2012 – 2020, TP sẽ tiếp tục triển khai 154 dự án trọng điểm với hơn 63.000 hộ dân bị ảnh hưởng, dự kiến có nhu cầu TĐC hơn 28.800 hộ. Hiện, trong tổng số 32.327 căn hộ, nền đất TP đã đầu tư xây dựng và mua lại từ Chương trình Nhiêu Lộc – Thị Nghè, đến nay TP đã bố trí sử dụng 27.845 căn hộ, nền đất. Còn 4.482 căn hộ, nền đất chưa bố trí nhưng đã phân bổ và có kế hoạch thực hiện. Theo Sở Xây dựng, căn cứ vào báo cáo đăng ký nhu cầu TĐC của các quận – huyện giai đoạn 2012 – 2015, 4.482 căn hộ và nền đất hiện có chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu TĐC của hơn 10.000 hộ dân trong giai đoạn trên. Tuy nhiên, quỹ nhà, đất này có thể đáp ứng đủ nhu cầu TĐC cho 68 dự án trọng điểm (27 dự án của TP và 41 dự án của quận – huyện) trong năm 2012 – 2013.
Ông Nguyễn Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Xây dựng cho rằng, công tác quản lý sử dụng quỹ nhà TĐC hiện nay đảm bảo về số lượng và nguồn phát triển. Nhưng theo ông Danh, vấn đề "đau đầu" nhất là đối với các trường hợp không đủ điều kiện TĐC. Theo quy định tại NĐ 68 của Chính phủ, các trường hợp không đủ điều kiện TĐC được xem xét giải quyết thuê, thuê mua nhà ở thu nhập thấp, trong khi đó TP chưa có nhà thu nhập thấp, người dân được hỗ trợ với tổng giá trị bồi thường hỗ trợ không đủ để tái tạo nơi ở mới. Hiện các trường hợp này Hội đồng thẩm định bồi thường TP phải giải quyết riêng lẻ theo từng dự án. Cụ thể, dự án Chỉnh trang đô thị rạch Ụ Cây quận 8 được bố trí tại chung cư An Sương quận 12 với phương thức xem xét cho thuê theo giá khấu hao 30 năm.
"Đối tượng cần quan tâm giải quyết nhất hiện nay là những hộ không đủ điều kiện TĐC. Họ rất khó khăn, số tiền hỗ trợ bồi thường thấp nên không có khả năng tạo lập chỗ ở mới hay mua nhà trả góp, nên chúng tôi sẽ kiến nghị TP cho đối tượng này được thuê nhà TĐC trong thời gian dài" – ông Danh cho hay.
Khu tạm cư 1ha tại phường An Phú quận 2 đã tồn tại từ năm 2002 tới nay. Ảnh: HUY ANH
Không chỉ các trường hợp không đủ điều kiện TĐC tại các dự án không đủ điều kiện tạo lập nơi ở mới, mà rất nhiều trường hợp sau khi được bồi thường vẫn không đủ tiền mua nhà, đất TĐC. Từ thực tế này, UBND TPHCM cũng đã kiến nghị Thủ tướng cho phép các chủ dự án (vốn ngân sách và ngoài ngân sách) được chi bù cho người dân TĐC khoản tiền thiếu hụt do giá bán nhà đất TĐC cao hơn giá đất ở được tính để bồi thường trước đó.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng, hiện quỹ nhà TĐC trên địa bàn TP đang thừa, thiếu cục bộ ở các quận – huyện. Mặc dù các quận – huyện cam kết và có kế hoạch bố trí nhưng vẫn chưa đưa vào sử dụng, gây lãng phí. Một số quận – huyện vẫn còn quỹ nhà TĐC trên địa bàn nhưng phải TĐC cho các hộ dân tại nơi khác hoặc quỹ nhà để trống trong khi người dân phải tạm cư. Ban Thường trực TĐC TPHCM cho biết, tình trạng quỹ nhà TĐC thiếu, thừa cục bộ ở các quận – huyện nhưng rất khó điều chuyển, cân đối vì các khác biệt về vị trí, giá bán, đặc điểm nhu cầu sử dụng của các hộ dân ở từng dự án thu hồi đất của từng quận huyện.
"Các quận – huyện đang thực hiện bố trí TĐC đã công bố danh mục TĐC ra dân và chờ người dân lựa chọn, không thể thu hồi bán đấu giá hoặc điều chuyển cho dự án khác mà phải chờ cho đến khi kết thúc công tác bồi thường" – đại diện Ban Thường trực TĐC giải thích. Để khắc phục tình trạng này, Sở Xây dựng cho biết sẽ kiến nghị TP phân cấp cho quận – huyện được mua, điều chuyển, cân đối và quản lý sử dụng quỹ nhà TĐC để tạo sự chủ động trong việc bố trí, sử dụng, lập kế hoạch đầu tư xây dựng và mua quỹ nhà, đất phù hợp với nhu cầu của địa phương.
Tổng hợp từ các quận – huyện, trên địa bàn TPHCM hiện có 24 dự án với 1.427 hộ tạm cư phát sinh sau Nghị quyết 57, trong đó có 8 dự án vốn ngoài ngân sách với 653 hộ tạm cư (chiếm 46%) và 16 dự án sử dụng vốn ngân sách với 774 hộ tạm cư (chiếm 54%). Để hạn chế tình trạng tạm cư trong thời gian dài, Sở Xây dựng cũng đề xuất chủ đầu tư và UBND quận – huyện phải xây dựng phương án tạm cư cho các hộ dân. Theo đó, chỉ giải quyết tạm cư đối với những trường hợp có nhu cầu TĐC tại chỗ hoặc giao mặt bằng cấp bách để thực hiện dự án theo chỉ đạo của UBND TP. Trong đó, phương án tạm cư phải nêu cụ thể tổng số tạm cư, bao nhiêu hộ có nhu cầu tạm cư bằng căn hộ, bao nhiêu hộ có nhu cầu nhận tiền tự lo chỗ tạm cư, thời gian kết thúc tạm cư, tổng số tiền phải chi cho phương án tạm cư của dự án. "Phương án tạm cư này phải được UBND TP xem xét chấp thuận và phê duyệt tổng số tiền cho công tác tạm cư của dự án thì mới có hiệu lực thi hành" – Sở Xây dựng đề nghị.
Để các hộ dân TĐC sớm hòa nhập với cộng đồng ở nơi ở mới, ngoài việc chủ đầu tư dự án và UBND các quận, huyện phải thực hiện công tác điều tra xã hội học, khảo sát tình hình thực tế và nguyện vọng của người dân trước khi thực hiện dự án, Sở Xây dựng cũng kiến nghị TP giao các sở, ngành chuyên môn hỗ trợ chủ đầu tư và các quận, huyện tạo việc làm, mở các tuyến xe buýt mới đến khu TĐC, xây dựng mạng lưới trường học, cơ sở y tế, khu vui chơi giải trí, chợ và trung tâm thương mại… để người dân có cuộc sống tốt và gắn bó lâu dài với nơi ở mới.
MINH HUY
